Ngā Taputapu Wharekura Mātauranga Matua - Ngā Ratonga Āhuatanga, Haumaru, me te Uara Moemoea

Ko te tauāoa matua o te taputapu kura mātauranga mātua ko tōna maroke kore, e whakaae ana i ngā kaiako ki te waihanga me te whakahou anō i ngā taiao ako e tika ana ki ngā kaupapa ako me ngā hiahia ākonga. Ka huri tēnei āhua kōaro i ngā rūma akoranga tūmatanui kia kaua he wāhi pīroiroi i reira e tautoko ana ngā tohu taputapu i ngā mahi ako motuhake, mai i te mahi takitahi māmā ki ngā mahi tiringa kotahi. Ka taea e ngā kaiako te huri haere i waenganui i ngā arataki ako rereke mā te whirihora anō i ngā taputapu, te waihanga i ngā kōpae pānui mō te whanaketanga pānui, ngā wāhi wātea mō te ako mō te nekeneke, i ngā porowhita pāremu mō te kōrero paki me te whakamārama. E uru atu ana te punaha mōhini ki te tō o te ritua kura mātua, i reira he maha ngā mahi e huri ana i te rā kia pupuri i te aroha o ngā akonga ākonga ākonga me te tautoko i ō rātou hiahia whanaketanga. Ka tino pai tēnei maroke ina ngā kaupapa motuhake, ina tākarotia e ngā mātua, i te wā e tautoko ana i ngā tamariki e huri haere ana i ō rātou māramatanga me ō rātou tikanga ako i roto i te rūma ako kotahi. Ka taea e te kaha huri haere tere te kaiako te whakapai ake i te whakamahi wāhi e hāngai ana ki te nui o te akomanga, ngā mahi mātai tau, i ngā panonitanga kaupapa ako kāore hoki he hoko taputapu atu, kāore hoki he rerekēnga whakaputanga. Ko ngā rangahau ako e whakaatu ana i te nekenga taiao e tautoko ana i te whanaketanga hinengaro me te pupuri ake i te urupare ākonga, ka nui ai te maroke o ngā punaha mōhini hei taputapu mō ngā putanga ako pai ake. Kua torotoro ake te āhua o te punaha ki waho atu o te whakahaere rāwhiti rūma ako kia tautoko i te whakariteka ako roa-roa, e whakaae ana i ngā kura kia huri i ngā taiao ako a e huringa ngā whakaaro ako, e puta ana ētahi tikanga ako hōu. Ko tēnei āhuatanga whakamāmātia e manawarite ana i ngā uara institiutihi, e whakaratohia ana hoki kia hou tonu ngā taiao ako i ngā tikanga pai mō te ako mātua. E kore e taea te pāgaro i te pānga hinengaro o ngā taiao rerekē, nā te mea ka ora ngā tamariki i ngā wāhi e tuku ana i ngā wāhi hōu me ngā wāhi kitea, e āki ai te taputapu mōhini mā te nuinga o ngā huihuinga e pupuri ana i ngā taiao ako hōu me ngā whakapehapeha.

Ko te rāwekenga o ngā pūmanawa kura mā te whakamahi i ngā rāwekenga e āki ai te tamariki i te haumārutanga mā te rāwekenga whānui e whakatono ana ki ngā mātātoko motuhake me ngā rāwekenga mōhio o ngā mātātoko ākonga ā te kura. Ka pāngia te katoa o ngā wāhanga ki te mātai mātai kia kore ai e wātea ngā tapa koi, ngā hononga kore tū, me ngā wāhi tāwhai e mātai ai i ngā rūpahu i te wā o te whakamahi tūturu, i te wā o te tākaro hoki. Ko te tīmatanga o ngā matāwai e manawa ana ki ngā rāwekenga kore mātau, kia noho haumārutia ai ngā mata, ā, ahakoa i te wā o te tākarotia e ngā tamariki i ngā rāwekenga pērā i te whakapā, te takotoria, i te nui ake hoki i te karakia i ngā wāhanga o ngā pūmanawa. Ko ngā rāwekenga ā-pēpi i ngā rāwekenga mata e whakatō ana i te whakakaha ki te whakapōki i ngā pātu me ngā pātu, e āwhina ana i ngā akoranga haumārutanga kia pērā ai te whakaiti i te tīmata o ngā mate i waenganui i ngā tamariki iti e mātai ana i ngā wāhi me ngā matāwai. Ka tīmata te pūmanawa o ngā pūmanawa rāwekenga i te whakamātai whānui kia tūpato ai i ngā tikanga tāpae e taea ai te pānga, kia kore ai e pānga ai i ngā pūmanawa, i te tākōrangi rānei e mātai ai i ngā mate i te wā o te whakamahi. Ko ngā tikanga hononga e whakauru ana i ngā rāwekenga haumārutanga me ngā tikanga tāpae e whakakaha ai i te kore e taea te wehenga, ā, āhua wātea ana kia taea ai e ngā pakeke te whakarerekē. Ko ngā tautuhinga teitei o ngā wāhanga rāwekenga e rite ana ki ngā tautuhinga ā-pēpi mō ngā tamariki kura kura, e āwhina ana i te tika o te takotoranga me te whakaiti i te pānga tinana i te wā o te whakamahi roa mō ngā mahi pērā i te tuhituhi, te tuhinga, i te tākaro rānei. Ko ngā tikanga tae e hangaia ki ngā wāhi hononga e āwhina ana i te whakauru māmā, ā, e tuku hoki i ngā tohu mātai e āwhina ai i te kore e taea te rāwekenga e mātai ana i te pūmanawa. Ko te māmā o te hanganga o ngā wāhanga takitahi e whakaiti ai i te rūpahu o te mate i te wā o te nuinga, i te whakarerekē hoki, ā, āhua tū ana kia tautoko i te whakamahi e hia ana. Ka tīmata te whakamātai mō ngā rūpahu mā te āhuatanga rāwekenga e whakaratohia ai te tere mō te tango pūmanawa, mō te whakarerekē hoki kia āwhina ai i ngā tikanga mō te wehenga, mō te tautoko hoki i ngā kaimahi mō te rūpahu. Ko ngā tikanga whakahaere kounga e tautoko ana i ngā tautuhinga hangarau e tautoko ana i te haumārutanga i ngā wāhanga katoa, e tuku ana i ngā kaiako me ngā kaiwhakahaere ki te whakapono ki ngā āhuatanga tiaki o ō rātou whakarāpopotanga akoranga.

Ko ngā taputapu kura kōhanga reo ā-hāngaiti he whai mātua e whai hua ana i te wā roa, e tuku ana i te uara tino teitei trūnga ngā tikanga mō te penapena moni me te whānuitanga o te whakamahinga e kore e taea e ngā taputapu kura noa te āwhina. Ko te whai mātua tuatahi ki tētahi pūnaha ā-hāngaiti katoa e wehea ana i te hiahia ki ngā hoko maha mō ngā mahi rerekē, nā te mea e āwhina ana tētahi pūnaha anake ki te āwhina i ngā mahi rereke, ngā rākau rerekē, me ngā herenga wāhi i roto i tōna wāhi mahi. Ko tēnei whakauru e penapena ai i te utu hoko i te tino, ā, e whakamāmae ana hoki i te whai mātapa i te taumata me ngā kaiwhakahaereti mō ngā whare wānanga e mahi ana i raro i ngā herenga pūtea. Ko te kaha e pā ana ki ngā taputapu ā-hāngaiti e whakarākei ai te wā whakamahi, e tino nui ake ana i ngā taputapu kura kōhanga noa, nā te mea e taea ana e ngā wāhanga te tino whakarerekē, te whakamahi tino i ia rā, me ngā tikanga uaua e pā ana ki ngā taiao mātauranga mō ngā tamariki itiiti. Ka kitea ngā rawa whakakēnga i te wā, nā te mea ka taea e ngā whare wānanga te whakakēnga i ngā wāhanga pakaru anake, kaua ko ngā takotoranga taputapu katoa, e whakaiti ana i ngā whakararu ki ngā mahi mātauranga, ā, e whakarākei ana hoki i te utu whakahaerenga. Ko te āhua o ngā pūnaha ā-hāngaiti e āwhina ana i ngā whare wānanga ki te whakāhua i ō rātou taumata taputapu kia tipu ai te tauwhiringa, kia whakāhua rānei i ngā wāhi hou, e hāngai ana ai i ngā utu mō ngā mātātoko maha kaua ko tētahi utu nui tuatahi. Ko te whai mātauranga i te whai mātauranga e penapena ana i ngā utu mō ngā whare, nā te mea e whakarākei ana i te wāhi e taea ana te whakamahi i roto i ngā whare e noho ana, e taea ana hoki te whakarākau, te whakakāhua rānei i te hiahia ki ngā whakakākahu pāmu, pātua rānei. Ko te āhua matua me te mahi o ngā pūnaha ā-hāngaiti kua āhua pai e whakapai ake ana i te ingoa o te whare wānanga, ā, e āwhina ana hoki i ngā mahi hoko tauwhiringa mā te whakaatu i te aronga ki ngā taiao mātaurango o teitei e āki ai ngā whānau e rapu ana i ngā kaupapa mātauranga mō ngā tamariki itiiti. Ka noho iti te utu mātapa nā ngā pūnaha hono e kore e hiahi i ngā pūkenga motuhake, e kore hoki e hiahi i ngā taputapu, e āwhina ana i ngā kaimahi katoa ki te uru ki te whakarerekē i ngā taputapu kāore e hiahi ana i ngā mātapa mō te whakapakari pūkenga, mātapa rānei mō te whakapakari pūkenga. Ko te utu hoko o ngā pūnaha ā-hāngaiti kounga e noho ana teitei nā te mea e noho ana te mahi me te āhua, e tuku ana i ngā whare wānanga ki ngā huarahi whakauru rawa ina whakapai ana, ina huri ana rānei i ngā whare. Ka āhua pai pea ngā whakaritenga inoi mō ngā pūnaha ā-hāngaiti nā ngā āhuatanga haumaru ake me te iti ake i ngā tūponotanga whara, e taea ana hoki te itinga i ngā utu mō ngā inoi kia āwhina ai i te kawenga. Ko ngā hua taiao o ngā taputapu kounga, roa-hokia e āwhina ana i ngā kaupapa whai hua e pā ana increasingly ki ngā whakataunga hoko o ngā whare wānanga me te ingoa o te hapori i ngā mākete e mātātoko ana ki te taiao.